De restauratie heeft plaatsgemaakt voor een Stationshuiskamer

Culemborg in 1975 en 2026

Van 1973-1979 woonde ik in Culemborg en forensde naar Utrecht. Dus het is leuk om na 50 jaar te kijken of en in hoeverre het station van Culemborg veranderd is. Gedurende die periode werd het spoorwegverkeer in Culemborg grotendeels beheerst door elektrisch stroomlijnmaterieel 1946, plan V, dieselelektrische DE-2’en en de doorrijdende sneltreinen Zandvoort-Limburg met een locomotief uit de serie 1200 met plan E-rijtuigen.

Op het doorrijden was één uitzondering op werkdagen: om 8.10 uur stopte de sneltrein Limburg-Zandvoort in Culemborg. Tot op een winterse ochtend de machinist de hooggelegen spoorbrug over de Lek kennelijk toch wel erg snel zag naderen, zich bedacht dat hij hier wel moest stoppen en een met het nodige vuurwerk gepaard gaande snelremming inzette met als resultaat dat de halve trein nog langs het perron stond. Ook was het bijzonder om in die trein passagiers met een op dat tijdstip reeds halfopgerookte sigaar aan te treffen.

Het eerste station van Culemborg werd op 1 november 1868 geopend aan de spoorlijn Utrecht – Boxtel (staatslijn H). Dat was maar een paar maanden na de opening van de spoorbrug over de Lek bij Culemborg op 11 augustus 1868. Het station was van de gewijzigde uitvoering “vijfde klasse” (type Houten).

De spoorzijde van het eerste station van Culemborg op 2 augustus 1969. Foto: Beeldbank NVBS – Fotograaf: J.C. de Jongh.

Links op de foto is een bus van de firma Streef zichtbaar. Twee keer per uur reed een bus tussen het station en de stad. Eind 1982 beëindigde Streef Reizen deze stadsdienst.

In 1974 werd dit station gesloopt en begon de bouw van een nieuw door de architect Cees Douma ontworpen station.

De bouw van het huidige station Culemborg op 19 juli 1974. Foto: Beeldbank NVBS – Fotograaf: F.J. Hoevenagel.

Gelderlandfabriek

Rechts op de foto is de voormalige locomotiefloods zichtbaar. Deze werd net als het station in 1868 gebouwd en heeft tot in de jaren 20 dienst­gedaan. Het is de oudste nog bestaande locomotiefloods in Nederland. Vanaf 1936 werd het gebouw gebruikt door meubelfabriek “Gelderland”. Die bouwde achter de voormalige locomotiefloods een grote fabriekshal. De locloods diende als teken­lokaal.

De meubelfabriek verhuisde eind jaren 90 naar een andere locatie in Culemborg, waarna het complex leeg kwam te staan. Een groep creatieve zelfstandigen genaamd de Fabriekers zag de moge­lijk­heden van het industrieel erfgoed. Ze creëerden er hun werkruimtes en ont­wikkel­den een toekomstplan. In 2013 werd stichting De Gelderland opgericht om het complex te renoveren en een nieuwe bestemming te geven. In 2016 opende de Gelderland­fabriek haar deuren. In de vroegere locloods is nu horeca gevestigd. In de voormalige fabriekruimtes zijn onder andere een theaterzaal en werkplaatsen voor de Fabriekers ingericht.

Het nieuwe station

Het nieuwe station kreeg een ingang op straatniveau en een verdieping op spoor­niveau waarin aanvankelijk een restauratie gevestigd was. Een trap aan de buitenzijde brengt de reizigers naar het eerste perron. Dat geeft aanleiding tot een vergelijking van het station in 1975 en in 2026:

Het station Culemborg in november 1975 en op 8 februari 2026.

Toch zijn er heel wat zaken veranderd:

• De restauratie in de verdieping is verdwenen. In de voormalige stations­restauratie was van 2005-2014 een kunstgalerie gevestigd en sindsdien is de streekomroep SRC (Stads Radio Culemborg) hier gevestigd.
• Voor de restauratie is op de begane grond een Stationshuiskamer in de plaats gekomen.
• Op 9 november 2014 zijn de toegangspoortjes in gebruik genomen.
• Het NS-symbool is een etage lager aangebracht.
• De telefooncel is verdwenen.
• De plaatsnaam Culemborg is weliswaar verticaal maar wel heel duidelijk aangebracht.

De voorzijde van het station Culemborg op 8 februari 2026.

Plan V-treinstel als stoptrein naar Utrecht in 1975 en SLT-sprinter als stoptrein naar ’s Hertogenbosch op 8 februari 2026.

Op de perrons zijn de veranderingen minder spectaculair. Het perron van spoor 1 richting Utrecht wordt thans over 50 meter met drie meter verbreed. Zeker nu is staande op dit perron de passage van een volumineuze dubbeldeks VIRM een imponerende ervaring.

Het perron richting Utrecht in augustus 1975 en op 8 februari 2026. De hekken aan de rechterzijde hebben te maken met de verbreding van het perron van spoor 1.

In de richting van Geldermalsen zijn de veranderingen nog geringer en beperken zich voornamelijk tot andere lichtmasten.

Richting Geldermalsen van het perron langs spoor 1 in augustus 1975 en op 8 februari 2026.

In 1975 telde Culemborg 18.700 inwoners en dat aantal is in 2026 gegroeid tot 30.400. Merkwaardig genoeg is het aantal in- en uitstappende reigers al 20 jaar – met een forse daling tijdens de coronaperiode – ongeveer 8000 per dag.

Tekst en foto’s (tenzij anders vermeld): Frits van Buren