Nieuw in de bibliotheek

Een greep uit de vele boeken en andere publicaties die je kunt bekijken of – als je lid bent – kunt lenen in de bibliotheek van de NVBS.

Manhattan’s Lost Streetcars

Het openbaar vervoer in New York bestaat uit een groot metrosysteem en veel buslijnen. Wie wat verder weg wil kan soms ook een trein nemen of een van de vele duizenden taxi’s. Nergens is een tram of streetcar zoals die dingen in goed Amerikaans genoemd werden, te zien.

Eens was dit anders. Aan het eind van de negentiende eeuw ontstonden veel tramondernemingen die ergens in New York een tramlijn exploiteerden. In 1895 gingen de meeste op in de Metropolitan Streetcar Railway. Door financieel wanbeheer ging de Metropolitan in 1907 failliet. Na een doorstart ontstond in 1912 de New York Railways Company die een groot aantal lijnen overnam, maar daarnaast kwamen er weer onafhankelijke maatschappijen met slechts een of enkele lijnen.

Ondertussen was de eerste metrolijn gebouwd en waren bovenleidingen voor trams in Manhattan verboden. Trams in New York gebruikten ondergrondse stroomgeleiding (zie foto op blz. 92) of batterijen. Beide systemen waren erg duur vergeleken met bovenleidingen. Later kwamen er ook motortrams. Toch duurde het nog tot 1957 voordat de laatste tram reed. De tekst in het boek is beknopt. Vrijwel alle foto’s zijn op briefkaartformaat afgedrukt. Het is wat vreemd: een boek vol foto’s van trams zonder pantografen!

Plaatsnummer Ta-720.113

Tramwajem przez piekło

Tram Through Hell. Public Transport in the Jewish District in Warsaw (1940-1942).

Dit boek verscheen in 2013. Het is geschreven door drie tramliefhebbers: Dariusz Walczak, Daniel Nalazek en Bartlomiej Maciejewski. Het is geschreven in het Pools en alles is ook vertaald in het het Engels, behalve de inhoudsopgave en teksten op foto’s en kaarten.

In hun voorwoord zeggen de auteurs: ”In the period of 1940-42 the Warsaw trams happened to accompany some of the citizens of Warsaw — those of Jewish parentage — in the most tragic period of their existence. Although they were ‘witnesses’ to enormous human misfortune and tragedy, they performed their service very well, bearing in mind the difficult times and conditions. Thanks to the fact that they ran through transit corridors, as well as streets inside the Ghetto, it was possible to hand over food, medicines, clothes or information about the fate of its inhabitants. They made the rescue of many human beings possible, facilitating escape from the hell of the ghetto.”

Op de dag van de Duitse inval — 1 september 1939 — telde Warschau ongeveer 360.000 Joodse inwoners. In oktober van hetzelfde jaar begon de vervolging en concentratie van de Joden in een deel van het centrum van Warschau. Op 16 november 1940 werden de poorten van het getto gesloten. Het getto was circa vier km² groot en telde 350.000 à 450.000 inwoners. Het openbaar vervoer in het getto werd sterk ingeperkt. Trams werden deels vervangen door paarden-omni­bussen.

In hoofdstuk 5 wordt de liquidatie en vernietiging van het getto beschreven. Van 22 juli tot 13 september 1942 werden circa 300.000 Joden afgevoerd naar het speciaal voor hen gebouwde vernietigingskamp Treblinka. In 1943 vonden enkele opstanden in het kleine restant van het getto plaats. De wraak van de Duitsers was vreselijk, hoewel in dit boek de details niet besproken worden. De auteurs verwijzen hiervoor naar anderen; zij leggen het accent op de trams. Het laatste hoofdstuk bespreekt wat er nu nog te zien van het getto.

Plaatsnummer Ta-541.020

Berlins S-Bahnhöfe

Ein dreiviertel Jahrhundert

Dit dikke boek, 372 bladzijden, uit 1998 behandelt alle stations van de Berlijnse S-Bahn in alfabetische volg­orde, van Aldershof tot en met Zoologischer Garten. Niet alle besproken stations liggen in Berlijn. Het criterium voor dit boek is dat de besproken stations een station van de Berlijnse S-Bahn zijn of waren zoals het station Gartenfield.

Veel stations stammen uit de 19e eeuw, maar alle stations werden pas in 1924 of later een station aan de S-Bahn. Dit verklaart de wat raadselachtige ondertitel van dit boek. In 1924 ontstond de term Schnellbahn, afgekort tot S-Bahn, voor een binnenstedelijk spoornet. Pas in 1930 werden de termen S-Bahn en de S in de cirkel officieel. Per station is er minstens één foto en een beschrijving van de geschiedenis opgenomen. Dit boek is vooral geschikt voor diegenen die redelijk bekend zijn met Berlijn en zijn S-Bahn.

Plaatsnummer Ub-430.004

Gehard Riesthuis