Duitse stoomlocomotieven trekken bekijks

Stoomtrein in Woerden: 1971 en 1989

In 1971 beleefde de NVBS haar 40-jarig jubileum. Dat werd onder andere gevierd met een aantal stoomritten door Nederland. Het bleek niet mogelijk om locomotief 3737 dienstvaardig te maken, vandaar dat men uit Rheine een loc liet overkomen. De keus viel op loc 011 062. Geen oliestoker maar een kolenstoker, want “anders is het niet echt!” aldus de organisatie.

De stoomloc kwam op vrijdagavond 10 september 1971 naar Amsterdam, getrokken door dieselloc 2252. Na een korte stop in Hilversum, waar ik toen woonde, gaf de Duitse machinist even stoom. Ik heb nog nooit een 2200 zo snel zien optrekken! De volgende dag, zaterdag 11 september, reed ik mee met de NVBS-Jubileumexpress. De trein vertrok uit Amsterdam Amstel en reed via Woerden, Rotterdam, Leiden en Haarlem naar Amsterdam CS. Op Rotterdam CS werd de loc losgekoppeld om te restaureren en te driehoeken bij Blijdorp. Fotostops vonden plaats in Rotterdam Noord (waar nu het stoomdepot van de SSN is) en in Leiden. Hoewel fotostops… met 1000 fotografen is het een uitdaging om die ene unieke foto te maken.

De volgende dag, op zondag 12 september, ging ik weer op pad. Ik had uitgezocht dat ik de trein zowel bij het vertrek uit Amsterdam Amstel als bij een stop in Woerden kon fotograferen. Maar dat viel niet mee: heel Woerden bleek te zijn uitgelopen om de stoomlocomotief te zien. Dit was waarschijnlijk te danken aan het televisiejournaal van de vorige avond, waarin aandacht werd besteed aan de stoomritten van de jubilerende NVBS. Een paar politieagenten deden hun best om de sporen vrij te houden, maar dat lukte niet echt. Het treinverkeer moest zelfs worden stilgelegd.

NS 150

In 1989 vierden de spoorwegen hun 150-jarig jubileum. De NS had groot uitgepakt, met een tentoonstelling en een materieelshow in Utrecht, met buitenlandse locomotieven en met vele rondritten door Nederland. Een deel van die ritten kon worden gereden door loc 3737, die voor de gelegenheid weer dienstvaardig was gemaakt, maar in veel gevallen moest een van de buitenlandse gastlocomotieven worden ingeschakeld. Zo ook op 20 juli 1989, toen de “Rijnmond Express” werd getrokken door loc 03 1010. Deze locomotief was overgekomen uit wat toen nog de DDR heette. Pas later dat jaar, op 9 november 1989, viel de Berlijnse Muur. Dat was het startsein van de Duitse hereniging en het uiteindelijke samengaan van de West- en Oostduitse spoorwegen.

Ook in 1989 moest de stoomtrein even stoppen op het middenspoor van Woerden, maar het aantal belangstellenden was een stuk overzichtelijker dan in 1971. Voor degenen die zich daar zorgen om maken: ik maakte deze foto’s niet vanuit een illegale positie maar vanaf het toenmalige overwegpad tussen de twee perrons van Woerden. Inmiddels is de situatie hier volledig veranderd. De antieke voetgangersbrug is vervangen door een modern exemplaar, er zijn nieuwe perrons gekomen en er liggen nu veel meer sporen. De overweg bij het station is vervangen door een tunnel. Het stationsgebouw uit 1911 staat er nog wel.

Duitse sneltreinlocs

De locomotieven uit 1971 en 1989 zijn familie van elkaar. Ze stammen beide uit de jaren 30 van de vorige eeuw. De Deutsche Reichsbahn liet toen verschillende series sneltreinlocomotieven bouwen. Ze leken erg op elkaar. Diverse exemplaren hadden aanvankelijk een stroomlijnbeplating. Een grote serie was de Baureihe 01 en de driecilindervariant 01.10 (zoals de 01 1075 van de SSN). Een wat lichtere versie was de Baureihe 03 en de driecilindervariant 03.10. Na de oorlog kregen de meeste locomotieven nieuwe ketels en vonden er andere aanpassingen plaats. Zo werden de meeste locs van de Baureihe 01.10 omgebouwd op oliestook. In de DDR werd een deel van de locomotieven zodanig gemoderniseerd dat ze in een aparte serie werden ondergebracht: de stoer uitziende Baureihe 01.5.

Over de jubileumritten met trein en tram wordt uitgebreid geschreven in Op de Rails uit november 1971.

Tekst en foto’s: Nico Spilt