Uit de winkel

Recent verschenen boeken en andere artikelen uit het rijke aanbod van onze verenigings­winkel.

Recent verschenen

Klik op een afbeelding voor meer informatie. Of bekijk alle recente artikelen.

Kalenders 2027

Terwijl de mussen van het dak vielen, dachten de uitgevers alweer aan de kalenders voor het volgende jaar. We hebben er al verschillende in huis die je kunt bestellen. Bekijk het overzicht.

Boekbespreking

Det elektriska expresstågsloket littera Ra

Door Lennart Nilsson. Uitg. Trafik-Nostalgiska Förlaget. 136 blz., 21×22 cm, 130 kleurenfoto’s, 73 z/w-foto’s, circa 20 tekeningen en afbeeldingen. Artikel­nummer 097-0547. Prijs € 32,00. Bestellen in de webshop.

Mijn eerste treinfavorieten zijn gebaseerd op boeken uit de jaren 60. Nou ja, boekjes, want die uit de Alkenreeks waren klein van formaat en bescheiden van omvang. Slechts 64 bladzijden, maar van grote invloed op mijn smaak. De heer G.L.S. Willemse schreef o.a. “De snelste treinen van Europa” in deze reeks.

De Alkenreeksjes werden herhaaldelijk geleend in de bibliotheek. Zo leerde ik de serie Ra kennen, bekend als de “Rapid”. Door de heer Willemse werd de loc omschreven als een kruising tussen de NS 1100 en de 1200. Die kende ik wel! De serie Ra werd mijn Zweedse favoriet. Vooral vanwege het leuke neusje en het hoge vermogen (3600 pk). Meer dan de 1200 dus. Daarom moest ik deze nieuwe uitgave van Trafik-Nostalgiska Förlaget wel kopen.

Dit boek is een complete geschiedenis van deze tien locomotieven van de SJ. Het boek vergt wel een redelijke kennis van Zweeds, tenzij je genoegen neemt met plaatjes kijken en vreemde vertalingen uit Google Translate. Foto’s zijn er overigens genoeg! Een groot deel in kleur. De eerste locs nog nostalgisch voorzien van traditionele snor en gevleugeld wiel.

In het eerste hoofdstuk komt de achtergrond aan de orde. De keuze ging tussen een traditionele elektrische locomotief en een lichtgewicht draaistelloc. Er is uitgebreid aandacht voor de vormgeving van de loc. De eerste ontwerpen waren ronduit saai en blijkbaar geïnspireerd door de Zwitserse Re 4/4. Uiteindelijk zie je duidelijk de invloed van Amerikaanse locomotieven terug: de ronde neus van General Motors, maar ook een versie gebaseerd op de platte neus van Alco.

Er volgen een aantal hoofdstukken over de techniek van de machine, zoals de draaistellen en de elektrotechniek. De proefritten met het eerste exemplaar worden besproken en de serie-bestelling van 1959 wordt beschreven. In de jaren 70 hadden de locs al 1,5 miljoen kilometer op de teller, het prototype zelfs 2,5 miljoen. Dus modernisering was toen noodzakelijk. Naast verschillende technische aanpassingen en ergonomische verbeteringen voor de machinist is de meest in het oog springende modificatie de montage van nieuwe, veel kleinere, front­seinen.

Ook opgenomen is een vrij uitvoerig hoofdstuk over de inzet met omloopschema’s en opsommingen van de trajecten. Het gebruik was eerst op de topverbindingen tussen Stockholm, Göteborg, Malmö en Noorwegen. Vaak korte treinen van 5 á 6 rijtuigen waarvoor de loc was ontworpen. Langere treinen gaven problemen met wielslip. Dat leidde tot vertragingen, vooral op trajecten met hellingen. Toen de status begon af te nemen, was er steeds meer sprake van alternatief gebruik voor bijzondere treinen, zoals bij voorbeeld de tentoonstellingstrein Kulturtåg in 1987/1988.

Het boek eindigt met de individuele geschiedenis van elke Rapid-loc. Dat kan makkelijk met zo’n kleine serie. Bij iedere loc is een blokje opgenomen met zaken als fabrieksnummer, prijs, leveringsdatum en sloop of nieuwe eigenaar. De laatste loc (Ra 991) van de SJ ging in mei 1988 buiten dienst. Uiteindelijk hebben vier locs de sloper weten te vermijden. Het eerste exemplaar (Ra 846) is ge­res­tau­reerd en staat in het spoorwegmuseum, hoewel dat tegenwoordig niet altijd een veilige plek is.

Als de loc ook uw Zweedse favoriet is, raad ik dit boek aan. Ook als uw kennis van Zweeds beperkt is.

Leo de Jong, met dank aan Wim Boswinkel

Ook nog verkrijgbaar: Bergslagsbanan och GDG-imperiet. Zie bespreking in het vorige nummer van NVBS Actueel.

Dvd-bespreking

TEE – Trans-Europ-Express. Erstklassig durch Europa.

Dvd uitgegeven door EK Verlag. Speelduur 58 minuten. Artikelnummer 459-4331. Prijs € 22,80. Bestellen in de webshop.

In 1957 werd de Trans-Europ-Express geïntro­duceerd met tien luxe treinen tussen zes West-Europese landen. Het idee voor deze treinen tussen de belangrijkste grote steden was, zoals bekend, van de NS-directeur Den Hollander. Er werd gereden met dieseltreinstellen, want nog niet alle grens­baan­vakken waren geëlektrificeerd. De treinen waren vooral bedoeld voor “zakenlieden”.

Het hoogtepunt van het concept was halverwege de jaren 70 toen er circa 50 verbindingen werden onderhouden. De treinen van de eerste generatie waren toen al deels vervangen door getrokken treinen met elektrische locomotieven, soms geschikt voor meerdere stroomsystemen. Ook binnenlandse treinen, zoals Le Mistral, waren nu onderdeel van het net. In de jaren 80 was het idee achterhaald. De oorspronkelijke doelgroep koos voor de auto dankzij snelle autowegen of voor het vliegtuig vanwege de tijdsbesparing. Over het milieu maakte men zich toen nog niet druk!

Deze dvd gaat vooral over de eerste Duitse TEE-trein, de VT 11.5 (latere aan­duiding VT 601), hoewel de film begint met een optimistisch zwart-wit­filmpje over de introductie van de TEE-treinen in Europa. Naast de VT 11.5 zie we ook de Nederlandse/Zwitserse TEE (DE 1000) en de treinen van de SNCF en FS. Maar daarna gaat het in kleur over de bouw van de VT 11.5. Alfred Gottwaldt vertelt over de sensatie toen deze trein met airconditioning in gebruik kwam. Wie im Flugzeug! Er volgen beelden in kleur van de trein, zowel van buiten als binnen. Zakenlui zitten aan de bar en vrouwen in polka-dot jurken gaan op ontdekking in de trein.

Het TEE-net wordt uitgebreid. We zien de Zwitserse viersysteemtrein op de Gotthard en de Settebello in Italië. Er volgt een Franse trein met een CC 6500, maar volgens mij geen TEE en zeker geen CC 40100. Gelukkig heeft men bij EK meer verstand van Duitse treinen! We zien de Rheingold met Panorama-rijtuig getrokken door een E10.12 en E03. In 1985 bij het 150-jarige bestaan van de Duitse spoorwegen is de VT 11.5 erbij. Maar na een paar InterCity-treinen, de Alpen-See-Express en zelfs enkele maanden in het voormalige Oost-Duitsland is het einde nabij. Treinen worden verkocht, onder andere aan Italië. Ze worden uiteindelijk in erbarmelijke staat teruggekocht, maar een project voor herstel van een VT 11.5 loopt stuk.

Alleen enkele Rheingold-rijtuigen en de E03 001 rijden nog in Duitsland. In Zwitserland houdt de viersysteem-TEE nog moedig stand. Zo’n treinstel reed ooit zelfs eens de TEE Edelweiss. Met een cabine vol met machinisten!

O, ja… er was ook een Alkenreeks-boekje over de TEE. Maar die kon ik op “mijn” station gewoon zien. Ze stopten overigens niet.

Leo de Jong