Uit de winkel

Recent verschenen boeken en andere artikelen uit het rijke aanbod van onze verenigings­winkel.

Recent verschenen

Klik op een afbeelding voor meer informatie. Of bekijk alle recente artikelen.

Boekbespreking

Bergslagsbanan och GDG-imperiet

Door Bengt Boman. 272 blz., 28 x 21 cm, 300 kleurenfoto’s, 126 zw/w-foto’s, enkele kaarten. Uitg. Trafik-Nostalgiska Förlaget. Prijs € 39,95. Artikelnummer 097-0548. Bestellen in de webshop.

Aan het begin van de vorige eeuw waren de Zweedse Spoorwegen (Statens Järn­vägar, SJ) niet het enige normaalspoor­spoorwegbedrijf in Zweden. Er waren veel spoorwegbedrijven, sommige volledig particulier, sommige deels in handen van een overheid.

De SJ exploiteerde de hoofdlijnen in Zweden, zoals Göteborg-Stockholm, maar de Bergslagsbanan (BJ) had onder andere een verbinding van 478 km tussen Göteborg en Falun die vooral voor goederenvervoer van belang was. Samen met de Gävle-Dalabanan (GDJ) werd vanaf Göteborg de oostkust van Zweden bereikt.

Tussen 1919 en 1948 werkte een groot aantal particuliere bedrijven samen als de GDG (Götenborg-Dalarne-Gävle) en concurreerde daarmee direct met de SJ. De GDG was uiteindelijk een van de grootste particuliere vervoersbedrijven in Zweden, waarvan de Bergslagsbanan het belangrijkste onderdeel was. De hoofd­lijn liep min of meer parallel aan een lijn van de SJ en was in 1939 geëlektri­fi­ceerd.

De BJ had op 1 april 1947 een snelle reizigersverbinding tussen Göteborg en Gävle, via Falun, in gebruik genomen, de GDG-express. Deze sneltrein werd geëxploiteerd met twee moderne elektrische vierwagen-treinstellen. Maar in 1939 was ook een wet aangenomen waarin was vastgelegd dat de particuliere spoor­wegen uiterlijk in 1948 werden genationaliseerd. De GDG verzette zich daar­tegen maar het bedrijf werd in dat jaar toch door de SJ overgenomen en het materieel werd vernummerd.

Dit fotoalbum geeft een beeld van de Bergslagsbanan en de andere bedrijven in de GDG met nadruk op de jaren 60 en 70. Daarbij wordt de lijn gevolgd vanaf Göteborg in de richting van Falun. Boven elke groep van foto’s staan de stations­locatie en de afstand tot Göteborg en Falun (km 0 voor de BJ). Daarna volgen de andere lijnen.

Er is aandacht voor het materieel maar ook voor de railinfrastructuur, stations, seinhuizen, locdepots, werkplaatsen, watertorens en het seinwezen. De BJ liet zijn eigen locomotieven ontwikkelen, waaronder in 1927 een fraaie driecilinder sneltreinloc, type “H3s” (SJ type A8). Deze staat op de omslag maar zien we ook terug in kleur op blz. 105 en 106. De liefhebber herkent de loc als de NS serie 4000!

Ook bij de elektrische locs ging de BJ zijn eigen weg: voor goederentreinen werden Bo’Bo’ locs in dienst gesteld, maar voor reizigerstreinen reed men met klassieke Zweedse stangenlocs. Ook deze komen we regelmatig tegen op de foto’s evenals andere machines van de SJ. Op de lijn vanaf Göteborg reden trouwens ook locs van de Noorse spoorwegen, de NSB.

In 1970 werden in Zweden stoomlocs nog als strategische reserve opgeslagen (de zgn. beredskapsloks) en zo nu en dan weer opgestookt, zie bijvoorbeeld blz. 127. Daardoor zijn er gelukkig veel oude locs bewaard. De Zweden hadden, zo blijkt ook uit dit boek, bij de stoomlocs vaak een voorkeur voor binnenliggende cilin­ders. Net als de Engelsen. Zou het iets met de temperatuur te maken hebben?

Nadat de BJ-lijn is behandeld rijden we vanaf blz. 208 de DJ, GDJ, LLEJ, ÅmÅj, DVVJ, KFJ en SDJ af. Omdat er veel (kleuren)foto’s zijn opgenomen uit de jaren 60/70 is de kwaliteit niet altijd wat we gewend zijn in dit digitale tijdperk, maar voor de liefhebber van Scandinavisch railvervoer is het boek een aanrader.

De afkortingen van de genoemde Zweedse spoorwegmaatschappijen zijn ook te vinden in de recente Zweedse spoorwegatlas. Deze is te koop bij de NVBS, zie link hieronder.

Bronnen:

• Statens Järnvägar
• Bergslagsbanan
• GDG-expressen

Literatuur:

• SJ:s ånglok, Lars Olov Karlsson (Stenvalls Förlag, 2008)
• Svensk Lok och Motorvagnar 1969 (Retro), Lennart Nilsson (Trafik-Nostalgiska Förlaget, 2024)
• Svensk Järnvägsatlas, Thomas Helin en Per Nikdasson (Trafik-Nostalgiska Förlaget, 2025)

Ook verkrijgbaar:

• Det elektriska expresstågsloket littera Ra, Lennart Nilsson (Trafik-Nostalgiska Förlaget, 2026)

Leo de Jong

Inkoop boeken uit het VK

De NVBS-winkel heeft geruime tijd geleden besloten af zien van de inkoop van railgebonden uitgaven van uitgevers in het Verenigd Koninkrijk. De kosten voor de aan­koop en behandeling van de boeken werden te hoog na de uit­treding van het VK uit de Europese Unie.

Voordat we tot het opnieuw inkopen van de railgebonden Engelse uitgaven overgaan, willen we inzicht hebben in de wensen bij NVBS-ers op dit gebied. Uitgangspunt is en blijft de verkoopprijs in de NVBS-winkel. Deze is opgebouwd uit de kostprijs van de uitgever en de kosten voor transport en invoer­rechten. De verkoopprijs moet vergelijkbaar zijn met de boekenprijs in Engeland. Dit betekent dat een beperkt aantal uitgevers voor levering in aanmerking komt.

De vraag aan de geïnteresseerde NVBS-er is hun wens kenbaar te maken via nvbswinkel@nvbs.com.