30 jaar hogesnelheidstrein tussen Amsterdam en Parijs

Van Étoile du Nord tot Eurostar

Al dertig jaar vormt de hogesnelheidstrein een snelle en comfortabele verbinding tussen Amsterdam en Parijs. Wat in 1996 begon met de introductie van de rood-grijze Thalys, tegenwoordig onderdeel van Eurostar, groeide uit tot een van de belangrijkste internationale spoorverbindingen van Europa.

Dankzij de aanleg van hogesnelheidslijnen in Frankrijk, België en Nederland bedraagt de reistijd inmiddels nog slechts drie uur en vijfentwintig minuten. Maar de geschiedenis van de treinreis tussen Amsterdam en Parijs gaat veel verder terug.

De eerste internationale treinen

Al vanaf het midden van de negentiende eeuw maakten nieuwe spoorlijnen het mogelijk om sneller tussen Nederland en Frankrijk te reizen. Toch bleef een reis naar Parijs een tijdrovende onderneming. Dat veranderde aan het begin van de twintigste eeuw, toen internationale verbindingen steeds beter werden ge­or­ga­ni­seerd.

De bekendste trein uit die periode was zonder twijfel de Étoile du Nord (poolster), die in 1927 werd geïntroduceerd. Deze prestigieuze trein verbond Amsterdam rechtstreeks met Parijs en stond symbool voor luxe en elegantie. Reizigers konden genieten van restauratiewagens, uitstekende service en het comfort van de beroemde Wagon-Lits- en Pullmanrijtuigen. De Étoile du Nord werd daarmee een van de meest iconische internationale treinen van Europa.

Na de Tweede Wereldoorlog voldeden de bestaande reistijden niet langer aan de verwachtingen van de moderne reiziger. De Franse spoorwegen zochten naar snellere en efficiëntere oplossingen. Op 23 mei 1954 verschenen daarom de eerste Franse dieseltreinstellen op de route tussen Amsterdam en Parijs. Deze zogenoemde Train Automoteur Rapide (TAR) waren driedelige treinstellen in een opvallende turkooizen kleur. Ze boden plaats aan 112 reizigers en beschikten zelfs over een keuken in het middenrijtuig. Voor die tijd vormden ze een belangrijke stap vooruit in snelheid en comfort.

Een TAR treinstel bij vertrek uit station Amsterdam CS, 22-05-1954. Foto NS, collectie NVBS-Railverzamelingen.

Het tijdperk van de Trans Europ Express

Een echte revolutie volgde op 2 juni 1957 met de introductie van de Trans Europ Express, beter bekend als TEE. Een van de TEE-verbindingen naar Parijs kreeg de historische naam Étoile du Nord. De TEE richtte zich op zakelijke en welgestelde reizigers en bood uitsluitend eerste klasse, verplichte reserveringen en een restauratierijtuig aan boord.

Toen de spoorlijn tussen Amsterdam en Parijs in 1964 volledig geëlektrificeerd was, werden de dieseltreinen vervangen door getrokken treinen met geavan­ceerde locomotieven die geschikt waren voor verschillende bovenleiding­systemen. Het toonbeeld hiervan was de Franse CC 40100-serie, een indrukwekkende meerspanningslocomotief met een futuristisch ontwerp. Dat ontwerp was een nez cassé-ontwerp van de Franse ontwerper Paul Arzens. De SNCF presenteerde deze locomotieven met trots als een symbool van modern spoorvervoer. Echter werden deze CC 40100-locomotieven nooit regulier in de dienst naar Nederland ingezet.

Elektrische locomotief SNCF CC 40102 met een internationale reizigerstrein in station Brussel-Zuid, 03-06-1979. Foto: H.H. Luijendijk, collectie NVBS Rail­verzame­lingen.

De komst van de TGV

In 1981 introduceerde de SNCF opnieuw een baanbrekend concept: de TGV (Train à Grande Vitesse). De eerste hogesnelheidslijn tussen Parijs en Lyon maakte snelheden tot 270 kilometer per uur mogelijk. De route werd in ongeveer twee uur afgelegd, ongekend snel voor die tijd.

Elektrisch hogesnelheidstreinstel SNCF TGV PSE met motorrijtuig 23.034 in Paris Gare de Lyon, 03-02-1981. Foto: J.A. Bonthuis, collectie NVBS-Rail­verzame­lin­gen.

Het succes van de TGV veranderde het Europese spoorlandschap ingrijpend. Ondertussen verdwenen de exclusieve TEE-diensten geleidelijk uit beeld. In 1987 werden ze vervangen door het nieuwe EuroCity-netwerk. Tegelijkertijd werkten Frankrijk, België, Nederland en Duitsland aan plannen voor een internationaal netwerk van hogesnelheidstreinen tussen Parijs, Brussel, Keulen en Amsterdam: de zogenaamde PBKA-verbindingen.

Hoewel achter de schermen volop werd gewerkt aan deze nieuwe toekomst, reden de getrokken treinen nog jarenlang tussen Amsterdam, Brussel en Parijs. Hun afscheid naderde echter snel.

De geboorte van Thalys

Op 2 juni 1996 werd een nieuw hoofdstuk geschreven in de geschiedenis van de verbinding tussen Amsterdam en Parijs. Die dag vertrok de eerste Thalys tussen beide steden via Brussel.

De Franse hogesnelheidslijn was op dat moment al gereed, maar in België ontbraken nog delen van het hogesnelheidsnet. Daarom reden de eerste Thalys-treinen tussen de Franse grens en Brussel nog grotendeels over klassieke spoorlijnen. Pas op 14 december 1997 kwam de Belgische hogesnelheidslijn tussen Brussel en Frankrijk volledig in gebruik. Daardoor werd de reistijd tussen Parijs en Brussel teruggebracht tot slechts 1 uur en 22 minuten.

Een Thalys onderweg van Parijs naar Amsterdam CS bij Hillegom, 03-05-1997. Foto: H. Klomp, collectie NVBS-Railverzamelingen.

Voor de nieuwe dienst werden speciaal aangepaste TGV-treinstellen ingezet. Deze TGV-PBA-treinstellen waren geschikt voor Frankrijk, België en Nederland en leken sterk op de oorspronkelijke Franse TGV’s. Een jaar later volgden de TGV-PBKA-treinstellen, die ook in Duitsland konden rijden en een afwijkende neusvorm kregen.

Opmerkelijk genoeg heeft de naam Thalys geen betekenis. De naam werd in 1995 bedacht door het Nederlandse ontwerpbureau Total Design. Het moest een internationaal klinkende merknaam worden die eenvoudig uit te spreken was in verschillende talen en juridisch beschermd kon worden.

De introductie van Thalys leverde direct een reistijdwinst van meer dan een uur op ten opzichte van de oude EuroCity-treinen. Toch moesten Nederlandse reizigers nog wachten op de voltooiing van de laatste ontbrekende schakel: de HSL-Zuid.

De lange weg naar de HSL-Zuid

Hoewel de Thalys al vanaf 1996 reed, begon de aanleg van de Nederlandse HSL-Zuid pas in 1999. Het ambitieuze project kreeg te maken met vertragingen en technische problemen, waardoor de ingebruikname jaren later plaatsvond dan oorspronkelijk gepland.

Gedurende die periode moesten internationale treinen grotendeels gebruikmaken van het bestaande spoor. Dat beperkte de snelheid en zorgde ervoor dat de maximale voordelen van het hogesnelheidsnet nog niet konden worden benut.

Het in aanleg zijnde spoor richting Amsterdam van de HSL Zuid bij Hoofddorp, april 2005. Foto: Kees Cremer, collectie NVBS-Railverzamelingen.

Pas op 13 december 2009 gingen de Thalys-treinen daadwerkelijk gebruikmaken van de HSL-Zuid. Daarmee werd een cruciale ontbrekende schakel in het Europese hogesnelheidsnetwerk voltooid. De reistijd tussen Amsterdam en Parijs daalde hierdoor tot ongeveer drie uur en twintig minuten.

Vakantietreinen naar de Alpen en de Middellandse Zee

Thalys beperkte zich niet tot de route Amsterdam-Parijs. Vanaf 1996 reed in de winter ook de populaire Ski Thalys naar de Franse Alpen. Op zaterdagen vertrok een trein uit Amsterdam richting Albertville en later Bourg-Saint-Maurice. In Brussel werd doorgaans een extra treinstel aangekoppeld voordat de trein verder reed naar de wintersportgebieden.

Ook zomervakantiegangers kregen een speciale verbinding. In 2002 werd de Zon-Thalys geïntroduceerd naar Marseille. De trein bracht reizigers in ongeveer zeven uur van Amsterdam naar Zuid-Frankrijk en speelde in op de populariteit van regio’s als de Provence en de Côte d’Azur. Ondanks het succes verdween deze verbinding begin 2025, omdat Eurostar zich meer wilde concentreren op de drukste kernroutes. De Ski Thalys zal in 2026/2027 wel weer gaan rijden.

In het Zuid-Franse station Marseille St. Charles arriveert de Zon-Thalys op zijn eindbestemming in de zomer van 2022. Beeld uit een video van het YouTube-kanaal van TrainLéo.

Een vakantiebestemming die ook nog steeds rechtstreeks bereikbaar is, is Disneyland Parijs. De rechtstreekse trein naar station Marne-la-Vallée, vlak naast het attractiepark, blijft een geliefde verbinding voor gezinnen en vakantiegangers.

Van luxetrein tot Europese levensader

De geschiedenis van de treinreis tussen Amsterdam en Parijs laat zien hoe het internationale spoorvervoer zich in ruim een eeuw heeft ontwikkeld. Van de luxueuze Étoile du Nord en de exclusieve TEE-treinen tot de moderne Thalys en Eurostar: iedere generatie bracht een stap vooruit in snelheid, comfort en internationale samenwerking.

Waar een reis naar Parijs ooit een lange onderneming was, brengt de hoge­snelheids­trein reizigers vandaag in slechts 3 uur en 20 minuten van hartje Amsterdam naar het centrum van de Franse hoofdstad. Daarmee is de verbinding niet alleen een succesverhaal van techniek en infrastructuur, maar ook een symbool van een steeds verder verbonden Europa.

Eurostar onderweg van Amsterdam naar Parijs op 30 mei 2026 bij Lage Zwaluwe. Op dit gedeelte, ten zuiden van Rotterdam, rijdt men links op de HSL. Foto: Fabian Vendrig.

Fabian Vendrig