Utrecht Centraal: het emplacement aan de noordzijde
In 1843 opende de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij (NRS) het eerste station van de stad Utrecht aan de lijn van Amsterdam via Utrecht naar Arnhem. In 1855 werd vanaf hier ook door de NRS een spoorlijn via Gouda naar Rotterdam Maas geopend. De Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS) opende in 1863 een spoorlijn naar Amersfoort en verder. In 1868 werd tenslotte vanuit Utrecht Staatslijn H naar Hertogenbosch aangelegd. Iets ten noorden van dit station bouwde de NCS het Buurtstation, vanwaar lokale treinen naar Amersfoort, Baarn en Zeist vertrokken. Een en ander resulteerde in een complex emplacement met veel wisselverbindingen, dat in de loop der tijd vele malen is gewijzigd en uitgebreid.
Het emplacement aan de noordzijde van Utrecht CS, met links de sporen in de richting Gouda en Amsterdam en rechts de sporen in de richting Amersfoort. Utrechts Archief, foto: NS, 1935.
Het emplacement noordzijde vanuit seinhuis A, met de bovenleiding met dwarsspanwerken van de elektrificatie uit 1938. Utrechts Archief, foto: NS, 1960.
Door het toenemend aantal treinbewegingen sinds Spoorslag ’70 moest de capaciteit aan de noordwestkant uitgebreid worden. Hiervoor werd in 1972 een enkelsporige fly-over in gebruik genomen over de sporen naar Amsterdam zodat treinen naar Gouda en Amsterdam gelijktijdig konden vertrekken.
De eerste flyover, met rechts locomotief NS 1606 en op het viaduct een treinstel plan V. Utrechts Archief, foto: NS, 1982.
Tussen 1989 en 1996 is het baanvak Utrecht Centraal – Blauwkapel viersporig gemaakt en werd het aantal vrije kruisingen aan de noordzijde van Utrecht Centraal uitgebreid. De oorspronkelijke enkelsporige fly-over werd dubbelspoor en één spoor daarvan is verlengd met een fly-over over de nieuwe intercity-sporen naar Amersfoort. Hiernaast werd een tweede enkelsporige fly-over gebouwd.
Geheel links de verdubbelde eerste fly-over en in het midden de (nog witte) nieuwe fly-overs over de sporen naar Amersfoort. Utrechts Archief, foto: UA, 2000.
Vanaf 2016 is het emplacement uitgebreid op de schop gegaan: de sporen zijn ontknoopt, vernieuwd en in rechte banen gelegd. Het aantal wissels werd gereduceerd van 186 naar 60 en in plaats van wissels met een hoekverhouding van 1:9 voor 40 km/uur zijn nu wissels 1:15 toegepast voor 80 km/uur zodat treinen sneller het station in en uit kunnen rijden. De treinen hebben nu vaste aankomst- en vertreksporen, waardoor problemen niet meer doorwerken op andere trajecten.
Het emplacement aan de noordzijde met op de achtergrond de fly-overs over de sporen naar Amersfoort. De bovenleiding is geheel vernieuwd. SNR, foto: R. Jongerius, 2019.
Meer lezen
Lees ook Doorstroomstation Utrecht in NVBS Actueel, januari 2019.
Jan Tromp
Toen en …In deze rubriek laten we aan de hand van twee of meer foto’s zien wat er in een bepaalde tijd op een bepaalde plaats is veranderd. Deze maand: het emplacement aan de noordzijde van Utrecht Centraal van de jaren 30 tot heden. Heb jij ook foto’s die wellicht voor deze rubriek in aanmerking komen? Stuur deze dan met begeleidende tekst naar ons. Trein of tram, binnenland of buitenland: het mag allemaal. Voorwaarde is dat de foto’s zoveel als mogelijk vanuit hetzelfde standpunt zijn genomen. |