Trein-tram op z’n Japans

Treinen en trams in Fukui (福井市)

Paul van Baarle bezocht in april 2018 de Japanse stad Fukui. De variatie en verrassingen op tram- en treingebied zijn een aanrader voor elke railliefhebber.

Over wanneer railvervoer een tram of trein is kun je een gezellige avond met gelijkgestemden discussiëren. Je kunt daarbij de wettelijke bepalingen laten gelden, de railvoertuigen als uitgangspunt nemen of juist de infrastructuur, of… simpelweg je gevoel volgen. De conclusie zal zijn dat op elke regel uitzonderingen te vinden zijn. Situaties dat treinen door straten rijden en tramvoertuigen over spoorlijnen bestaan reeds lang en daar komen steeds meer mengvormen bij.

Een toen en nu in Fukui

In het Japanse Fukui reden tot een paar jaar geleden forse treinen door de straat in het centrum van de stad. Inmiddels rijden over dezelfde rails tramvoertuigen die hun weg buiten de stad over de spoorlijnen vervolgen. De volgende twee foto’s uit 1995 en 2018 laten deze verandering zien in dezelfde straat.

Op 19 april 1995 staat een treinstel van de 140-serie uit 1931/41 aan het voormalige eindpunt nabij het hoofdstation van Fukui. Getuige het Engelstalige reclamebord aan de linkerzijde met de tekst ‘Dentist’ kon je hier ook zo vanuit de trein bij de tandarts aanschuiven.

Een moderne lagevloertram (de F1004) doet hier nu dienst waarbij het enkel­sporige traject ongeveer honderd meter is verlengd tot op het stationsplein. Het reclamebord van de tandartspraktijk is nog altijd aanwezig. De mensen met de opvallende rode jassen bleken leden van de lokale rotary club te zijn, die op hun vrije zaterdagochtend de voor ons toch al schone straat van de allerlaatste restjes vuil ontdeden.

Eén stad, twee lokale railvervoerders

In dit artikel maken we kennis met twee regionale vervoersbedrijven in Fukui. De Fukui Railway (Fukutetsu) exploiteert met tramvoertuigen de Fukubu-lijn en deels wordt hiermee over de spoorlijn van de Echizen Railway gereden. Deze Echizen Railway (Echitetsu) is een echte spoorwegmaatschappij die sinds een aantal jaren echter ook met een enkel tramvoertuig de sporen van de Fukui Railway bedient. Dat klinkt nu mogelijk nog wat verwarrend, maar hopelijk is het na het lezen van dit artikel wel duidelijk.

Oriënteren voordat je de tram of trein instapt

In Japan is het openbaar vervoer over het algemeen uitstekend, maar een goede voorbereiding is vaak toch wel handig. Dat geldt zeker bij een bezoek aan Fukui waar in tegenstelling tot de andere Japanse tramsteden nog nauwelijks Engels­talige opschriften zijn. In de stationshal van Fukui kon een folder met de veel­belovende tekst ‘Phoenix Tawaramachi Line’ worden bemachtigd.

Lijnkaartje van de Phoenix Tawaramachi Line.

Alle overige tekst was in het Japans. Afgebeeld is een schematische weergave van het lijnennet waarbij alle stations van een nummer zijn voorzien voor de rit­prijs­bepaling. Dit schema correspondeerde echter niet met het lijnennet zoals dat ons voor ogen stond. Het noordelijkste station F0 is namelijk Echizen-Takefu dat in werkelijkheid in het uiterste zuiden ligt, en zo waren er wel meer ver­warrende zaken voor ons in deze schematische weergave. Voor de ‘onwetende westerling’ is daarom een en ander vertaald en omgezet naar het hiernavolgende schema.

De spoor- en tramtrajecten in Fukui (niet op schaal).

Ook met een betere lijnenkaart kom je in Fukui niet altijd direct op je plaats van bestemming aan. Zo was in eerste instantie niet duidelijk welke trams op de hoofd­lijn uit Takefu de zijlijn naar het hoofdstation Ekimae bedienden, welke trams eindigden in Tawaramachi of in Washizukaharibara en of je in een (sub)express-tram stapte die stations oversloeg of in een tram die op alle stations stopte. Kortom, heerlijk pionieren als je zelf de Japanse taal niet machtig bent en Engelse opschriften ontbreken.

Na deze oriëntatie reizen we in eerste instantie vanaf het hoofdstation Fukui Ekimae richting het zuidelijk gelegen Takefu in de provincie Echizen en laten we het rollend trammaterieel de review passeren.

Takefu – Fukui Ekimae / Tawaramachi

De oudste trams van de Fukui Railway zijn negen enkel­gelede wagens, over­genomen van het voormalige trambedrijf van Gifu, serie 770/771-776/777 en 880/881-888/889 (elke bak is apart genummerd) gebouwd door Nippon Sharyo in 1980-1987. Deze trams komen in het noorden niet verder dan Tawaramachi en kunnen niet over de Echizen-spoorlijn tot Washizukaharibara doorrijden.

Gelede tram 884/885 vertrekt op het moderne stationsplein van Fukui Ekimae. Op het spoorwegstation vertrekken de treinen van de Japanese Railways (JR) en van de Echizen Railway naar Mikuni en Katsuyama. Het Toyoko-inn op de achter­grond is een Japanse hotelketen met keurige en betaalbare kamertjes met vestigingen in diverse (tram-)steden.

In het centrum van Fukui rijden de trams door de straat en de 882/883 takt hier ter hoogte van Shiyakushomae (cityhall) van de hoofdlijn af naar het 500 meter verder gelegen hoofdstation Ekimae. Deze aftakking kan alleen vanuit het noorden worden bereden. Trams uit en naar het zuidelijk gelegen Takefu die ook het hoofdstation aandoen moeten dan in de halte Shiyakushomae – in het midden van de straat – kop maken; voor de onwetende reiziger een nogal verwarrende manoeuvre.

Het interieur van een voormalige Gifu-tram met de in Japan vaak toegepaste langsbanken. De Japanse jeugd doodt – net als in de rest van de wereld – de reistijd met smartphonegebruik.

In de periode 2013-2016 werden door de Fukui Railway vier dubbelgelede trams van Niigata Transys aangeschaft, serie F1001-1004, die de naam Fukuram dragen. Dit is een samenvoeging van de naam van de stad ‘Fukui’ en het woord ‘tram’. Tevens is het Japanse werkwoord ‘fukuramu・膨らむ’ vertaald ’groter worden’, hetgeen hier uiteraard is bedoeld in positieve zin. Alle vier de trams hebben een verschillende kleur; ze komen allemaal in beeld. Met deze lage­vloer­trams kan in het noorden van Tawaramachi over de Echizen-spoorlijn naar Washizukaharibara doorgereden worden.

Fukuram F1002 rijdt ter hoogte van Sanjuhassha door de rijstvelden naar Takefu. De opvallende korte tunnel zou in de winter de wissels sneeuwvrij moeten houden.

De klassieke spoorbrug bij Sundome Nishi vormt een mooi decor voor Fukuram F1001.

De Fukui Railway kreeg met de Fukurams de mogelijkheid in het noorden door te rijden over de spoorlijn van de Echizen Railway. Ter compensatie kocht de Echizen Railway in 2016 twee lagevloertrams om naar het zuiden door te rijden over de sporen van de Fukui Railway. Deze miniserie L01-02 – die ook werd geleverd door Niigata Transys – kreeg de bijnaam Ki-bo. Het Japanse ‘kibō・希望’ staat voor ‘hoop’. ‘ki・黃’ betekent verder ‘geel’ en ‘bo’ afgeleid van ‘aibō・相棒’ staat voor ‘kameraad’. Ki-bo kan dus tevens herleid worden tot geel-kameraadje hetgeen heel toepasselijk is als je de tram ziet.

Ki-bo L02 van de Echizen Railway is als express-tram onderweg bij Sundome Nishi naar Takefu.

Het interieur van Ki-bo L02 oogt al net zo bijzonder als de buitenkant van het voertuig.

We keren per tram terug naar het centrum van Fukui en komen aan in het station Tawaramachi. De voormalige Gifu-trams hebben hier hun eindstation, maar de Fukurams en Ki-bo’s kunnen hier doorrijden over de sporen van de Echizen Railway.

De 776/777 vertrekt als tramdienst uit Tawaramachi naar het zuiden. Aan de rechterzijde ligt het perron van de Echizen Railway voor de treinen op het traject Fukui – Mikuni.

Tram- en treintickets

Alvorens verder te reizen verdiepen we ons eerst nog in de vervoersbewijzen die nodig zijn voor de Fukui Railway en Echizen Railway. Wel, bij geen beheersing van de Japanse taal ben je daar in Fukui snel mee klaar. Gelukkig worden er dag­kaarten aangeboden en het verkopende personeel is dan net zo blij als jij, als je duidelijk kan maken dat je die kaart wilt hebben.

Links de dagkaart van de Fukui Railway gedateerd 21 april in Heisel 30 (volgens de Japanse jaartelling 30 jaar na de kroonsbestijging van Keizer Akihito in 1989) en rechts voor de dag erna – 22 april in 2018 – het vervoersbewijs van de Echizen Railway. Reis je naar Takefu met een Ki-bo lagevloertram die eigenlijk eigendom is van de Echizen Railway dan maak je toch gebruik van de dagkaart van de Fukui Railway. Soms moet een mens er gewoon niet te veel over na­denken.

Tawaramachi – Washizukaharibara

Op dit zes kilometer lange traject rijden zowel de Fukuram- en Ki-bo-lage­vloer­trams als treinen van de Echizen Railway. Op één na zijn alle tussen­gelegen stations voorzien van zowel een laag als een hoog perron. Moet je dan net op dat ene station zijn met alleen een hoog perron, dan moet je dus niet in een lagevloertram stappen.

Ter hoogte van Yatshushima passeert motorwagen 6106 van de treindienst Mikuni – Fukui.

Niet veel later volgt over hetzelfde spoor bij Yatshushima Ki-bo L02 van de tramdienst Washizukaharibara – Takefu.

Washizukaharibara is het eindstation van de tramdienst op het spoortraject naar Mikuni. Naast elkaar staan hier motorwagen 6106 van de Echizen Railway en Fukuram F1003 van de Fukui Railway. De treindienst maakt gebruik van het hoge perron met een nog zeer klassieke overkapping. Links het kleine stationsgebouw zoals er veel van zijn in Japan. De wachtruimtes in deze landelijke stations zijn vaak ingericht met luxe kussens op de houten banken, boeken om te lezen, speel­goed voor de kinderen, bloemen in de vensterbank etc. Van afval of vandalisme is geen spoor te bekennen.

We reizen door met de trein in de richting van Mikuni en laten nu het spoorweg­materieel van de Echizen Railway de revue passeren.

Fukui – Mikuni / Katsuyama

Een luid rinkelende overweg bij Honjo begeleidt het passeren van motorwagen 5001. Oorspronkelijk werden twee stuks van dit type geleverd in het jaar 2000 maar het tweede voertuig is na een ongeluk gesloopt.

Veertien motorwagens, de 6001-6002 en 6101-6112, gebouwd in de jaren tachtig vormen de hoofdmoot van het materieelpark. De rijstvelden tussen Honjo en Ozeki zijn een mooi decor voor motorwagen 6106 uit Mikuni.

Naast motorwagens beschikt men over zes treinstellen uit de jaren tachtig die vanaf 2013 bij de Echizen Railway in dienst zijn. Treinstel 7003/7004 (elke bak is ook hier apart genummerd) werd tevens bij Honjo vastgelegd.

Deze motorwagens en treinstellen doen zowel dienst op de spoorlijn naar Mikuni als de tweede tak naar Katsuyama. In Katsuyama is een groot dinosaurusmuseum de publiekstrekker.

Als laatste kijken we nog naar een buitenbeentje op de tramsporen van Fukui.

De toeristentram van Fukui

In de zomermaanden wordt op zondag een retourrit Takefu – Fukui gereden met een tram uit het Duitse Stuttgart. GT4 735 is een unieke tweerichtingtram ontstaan door het combineren van de eenrichtingwagens 714 en 735. In 1989 nam het trambedrijf van Kochi in Japan de twee GT4-trams van Stuttgart over en voerde deze samenvoeging uit. In 2014 ontfermde Fukui zich over dit buiten­beentje.

Tweerichting-GT4 735 uit Stuttgart staat klaar voor vertrek te Shinmei tijdens de zondagsrit Fukui – Takefu.

Hiermee zijn we aan het einde van dit artikel over de tram-trein van Fukui gekomen. Voor bezoekers uit West-Europa zonder enige voorbereiding oogt een en ander mogelijk wat gecompliceerd, maar de variatie en verrassingen op tram- en treingebied in Fukui zijn een aanrader voor elke railliefhebber.

Paul van Baarle. De foto’s zijn gemaakt op 21 en 22 april 2018 tenzij anders vermeld.


Print Friendly, PDF & Email

Reizen naar en in Japan

Dit werd uitgebreid beschreven in NVBS Actueel van februari 2019.

Reizen naar en in Fukui

Vanaf Tokyo is Fukui per trein te bereiken in 3 uur en 40 minuten. Vanaf Osaka bedraagt de reistijd per trein ongeveer 2 uur.

Fukui met aanreismogelijkheden in Japan. Bron: fuku-e.com.

In Fukui wil elke railhobbyist de bijzondere Ki-bo-tram niet missen en gelukkig wordt de dienstregeling ervan ook nog eens apart bekend gemaakt:

Dienstregeling van de Ki-bo-tram. Bron: Echizen-tetsudo.

Handige links

Fukui Railway met dienstregeling, tarieven etc. (Japans)

Echizen Railway met dienstregeling, tarieven etc. (Japans)

Altijd al een sleutelhanger, bood­schappentas, vouwplaat, model, puzzel, koelkastmagneet etc. van een Fukuram-tram willen hebben? Shop hier.

Fukui Tram – gedetailleerde tram­plattegrond op UrbanRail.Net

Fukui Tourism Guide met beziens­waardigheden zoals het dino­saurus­museum in Katsuyama, festivals, aanreismogelijkheden etc.

Japans – Nederlands woordenboek van Peter Adriaan van de Stadt (1934) met modern supplement


Meer weten over Japanse trams?

Het trambedrijf van Takaoka (高岡市) in NVBS Actueel, september 2018

Het trambedrijf van Toyama (富山市) in NVBS Actueel, februari 2019

De verbinding tussen de voorheen gescheiden tramnetten in Toyama is inmiddels tot stand gekomen. De ‘Portrams’ rijden nu onder het hoofd­station door en vervolgen hun weg over de routes van de stadstram en ‘Centram’. Tege­lijker­tijd zijn de twee trambedrijven ge­fuseerd tot één vervoers­maat­schap­pij.