Realp – Tiefenbach – Furka – Muttbach-Belvédère – Gletsch – Oberwald

Dampfbahn Furka-Bergstrecke

De Dampfbahn Furka-Bergstrecke is een historische spoorlijn in Zwitserland. Het traject maakte ooit deel uit van de Furka-Oberalp-Bahn, totdat de reguliere treinen gebruik gingen maken van de Furka-basis­tunnel. Tegenwoordig rijden er stoomtreinen over het oude traject. Martin Bos, de auteur van dit artikel, is als vrijwilliger betrokken bij deze fraaie museumlijn.

Een stoomlocomotief van de Furka-Oberalp-Bahn in Oberwald, 9 mei 1950. Foto: J.A. Bonthuis, collectie Stichting NVBS Railverzamelingen.

Inleiding

Zwitserland had net als in Nederland een periode waarin het spoorwegnet werd opgebouwd. Bij de zogenaamde ‘hoofdlijnen’ speelde ook de discussie waar de Alpen in noord-zuid-richting zouden worden doorkruist. Nadat duidelijk was dat er een normaalspoorlijn via de Gotthard en ook een via de Simplon zou gaan lopen, werden er keuzes gemaakt voor de andere verbindingen. Voor de Zwitserse variant van de Nederlandse ‘nevenlijnen’ werd daarbij ook gekozen voor meter­spoor, omdat dit goedkoper was en makkelijk te bouwen was in smalle bochtige dalen en over of onder bergpassen door.

In het noordelijk laagland ontstond een zeer uitgebreid lijnennet met ook meerdere oost-westverbindingen. In zuiden met de Alpen werd uiteindelijk gekozen voor een dwarslijn vanaf Chur in het oosten, via Andermatt naar Brig in het westelijk deel van Zwitserland. De Dampfbahn Furka-Bergstrecke is een deel van deze spoorlijn.

Plaats van de lijn in het land

De lijn

De spoorroute Chur – Andermatt – Brig is door twee bedrijven aangelegd en werd door hen ook geëxploiteerd: de Rhätische bahn en de Furka-Oberalp-Bahn (FO). Het ‘grensstation’ was Disentis/Mustér. In 1982 heeft de FO het traject Realp – Tiefenbach – Furka – Muttbach-Belvédère – Gletsch – Oberwald verlaten voor een andere lagere route via de Furka-basistunnel. De Dampfbahn Furka-Bergstrecke heeft het verlaten bergtraject overgenomen. Het bevindt zich in de groene cirkel op de kaart.

Belangrijkste gegevens:

  • Oberwald – Gletsch – Muttbach-Belvédère – Furka – Tiefenbach – Realp
  • ‘Kursbuchfeldnummer’ 615
  • Lengte traject 18 km
  • Spoorwijdte 1000 mm
  • Hoogste hellingspercentage (tandrad) 118‰
  • Tandradsysteem Abt

Geografische beschrijving

De spoorbaan begint in Oberwald; dit dorp ligt bijna aan het eind van het dal van de Rhône in het ‘Obergoms’. Deze regio ligt in het kanton Wallis, dat zich naar het westen toe uitstrekt tot het meer van Genève. Vanaf Oberwald loopt de spoor­baan in oostelijke richting steil met een tandstaaf omhoog in het dal van de Rotten (zo wordt de Rhône hier genoemd) stroomopwaarts tot Gletsch. In dit dorpje komen twee zogenaamde ‘Passstraßen’ uit, die van de Furkapass en van de Grimselpass.

In het verleden eindigde de Rhônegletsjer bij dit dorpje en begon de rivier de Rhône. Dat is verleden tijd. De gletsjer heeft zich teruggetrokken en je moet hoog stijgen om bij het gletsjerijs te komen. De spoorlijn klimt verder in de richting van de Furkapass. De pas ligt op 2431 m. De spoorbaan gaat met een tunnel, ongeveer 300 meter lager, onder de pas door van het dal van de Rhône naar het dal van de Furkareuss. De pas is ook de grens tussen de kantons Wallis en Uri.

Aan de oosteinde van de tunnel ligt de halte Furka. De rivier de Furkareuss stroomt daar naast de spoorlijn. Beide dalen door het Urserental in oostelijke richting naar Realp. Bij Realp eindigt de Dampbahn Furka-Bergstrecke. De rivier stroomt verder het dal uit naar Andermatt en Göschenen bij de Gotthardtunnel.

De wapens van de kantons Wallis en Uri.

Historie

In 1983 is de vereniging Dampfbahn Furka-Bergstrecke (VFB) opgericht om het verlaten traject te redden. In 1985 is de exploitatiemaatschappij Dampfbahn Furka-Bergstrecke (DVB) opgericht die het vervoer is gaan verzorgen.

Stapsgewijs is de spoorbaan hersteld, werden stationsgebouwen en haltes gerenoveerd of nieuw gebouwd, originele en niet zo originele locomotieven en rijtuigen op­gespoord, gekocht, teruggehaald, gerestaureerd of gereconstrueerd. In 1992 kon het eerste deel (Realp – Tiefenbach) weer worden bereden. Het eindpunt Oberwald werd in 2010 bereikt.

Het tracé

Rollend materieel

De DFB beschikt over vijf rijvaardige stoomlocomotieven. Vier hebben in de regio dienstgedaan. Twee hiervan zijn, na de elektrificatie in het FO-tijdperk, via een omweg in Vietnam terecht gekomen. In 1990 zijn deze twee samen met twee andere stoomlocs gekocht en terug naar Zwitserland gebracht. Vrijwilligers zijn nu bezig om de laatste loc te restaureren. Verder zijn er enkele diesellocs, sommige met bagageruimte.

De personenrijtuigen zijn afkomstig van onder andere de Materhorn Gotthard Bahn en haar voorgangers de Furka-Oberalp-Bahn en de Brig-Furka-Disentis-Bahn. Veel rijtuigen hebben een grondige restauratie ondergaan voordat ze in dienst konden komen.

Lok 6 Weisshorn, Gletsch, 29 september 2012.

Draisine Xmh.

Personenrijtuig B 2210, Oberwald, 29 september 2012.

Gletsch, BahnÜberGang Furkastrasse, 28 september 2012.

Station Muttbach-Belvédère, 30 augustus 2013.

Nederlandse vrijwilligers

De Dampfbahn Furka-Bergstrecke bestaat dankzij 6 à 700 vrijwilligers: heel veel Zwitsers, een groot aantal Duitsers en ongeveer 30 Nederlanders. Er is een Neder­landse sectie met ongeveer 100 leden. Meer informatie: www.furkabahn.nl

Vrijwilligers aan het werk.

De actieve Nederlanders gaan in groepen van ongeveer tien mensen elk jaar een week naar Zwitserland om daar aan de spoorlijn te werken. Het soort werk varieert maar heeft vaak te maken met het spoor zelf. Lid worden van de Nederlandse afdeling van de Verein Furka-Bergstrecke (VFB) kan via deze link. Er zijn ook NVBS’ers lid 😊.

Martin Bos


Print Friendly, PDF & Email

Heen- en terugreis

Vanaf Utrecht zijn er elke dag trein­verbindingen met zowel Oberwald als Realp. De reistijd ligt tussen de 10 en 12 uur, met 4 tot 6 keer overstappen. De prijzen tussen de 50 en 150 euro (enkele reis en ‘vroeg’ boeken).

De reis is natuurlijk ook per auto te maken. De duur van de rit, zonder pauzes en files, is dan ruim 9 uur.

Uitgangspunt voor verkenningen

Om de Dampfbahn Furka-Bergstrecke te bezoeken zijn de begin- en eind­punten Oberwald en Realp goede uitvalsbases met hotels en in de buurt campings en vakantie-apparte­men­ten.

Wat is er nog meer mogelijk in dit gebied

Er is heel veel mogelijk in dit gebied, vooral als het gaat om treinreizen en bergwandelen. Aan beide kanten van de Furkapass is het goed wandelen met degelijk bewegwijzerde wandel­paden langs de spoorbaan. Wil je meer, dan kun je hoger wandelen. Je kunt ook vanuit Gletsch en Oberwald naar de Grimselpass lopen en dan door de naar de Aletschgletsjer.

Per trein kom je makkelijk in Brig voor de nodige spoorse beziens­waardigheden. Göschenen is erg stil geworden nadat de Gotthard­basistunnel is geopend. Wil je deze hele dag onderweg zijn dan is het leuk om vanuit Oberwald via Brig naar Zermatt te gaan. Of van Realp via de Oberalppass naar Chur.

Dienstregeling 2019

De treinen van de DFB rijden in 2019 van 22 juni t/m 6 oktober. Door de week met één stoomtrein per dag: Realp – Oberwald, vice versa. Op vrijdag, zaterdag en zondag twee retourritten. In het hoogseizoen in de weekend vier slagen, waarvan één met dieseltractie. Sommige treinen voeren een uitzichtrijtuig mee.

Voor de meeste treinen is verplicht om te reserveren. De reden is dat de treinen niet (onbeperkt) kunnen worden verlengd en vol=vol. Reserveren kan via de website.

Meer informatie

De Duitse Wikipedia Dampfbahn Furka-Bergstrecke

De website van de Dampfbahn Furka-Bergstrecke: www.dfb.ch

De website van de Nederlandse afdeling van de Vereniging Furka-Bergstrecke: www.furkabahn.nl

De Furka-Bergstrecke nieuw leven ingeblazen door Frank Rijsdijk in Op de Rails, januari 1993, blz. 15.

Voor treinreizen is de Treinreiswinkel handig voor dienstregelingen, prijzen en boekingen: www.treinreiswinkel.nl

Martin Bos als vrijwilliger aan het werk bij de Dampfbahn Furka-Bergstrecke.